حسن حسن زاده آملى
393
ده رساله فارسى (فارسى)
كتب و رسائلى كه در طبقات الاطباء تاليف ابن ابى اصيبعه و در مطرح الانظار فى تراجم أطباء الامصار تاليف عبد الحسين طبيب تبريزى و كتب تراجم ديگر نام برده شدهاند . غرض اينكه آن همه نسخ كتب و رسائل كه در تشريح و طب به يادگار ماندهاند از معرفت پزشكان پيشين و ديرين اسلامى و غير اسلامى و از اهتمام تام آن دانشمندان نستوه در پيشرفت و ارج به طب و تشريح حكايت مىكنند . تنى چند از دانشمندان متأخر ما نيز كتب بسيار سودمند در تشريح نوشتهاند از قبيل كتاب تشريح البشر تأليف محمد بن عبد الصبور خوئى و كتاب جواهر التشريح تأليف على بن زين العابدين همدانى و كتاب خلاصة الحكمة و كتاب مجمع الجوامع تاليف مير محمد حسين عقيلى علوى كه هر يك از پزشكان نامور بودهاند و كتب ياد شده به زيور طبع به صورت چاپ سنگى و هيئت رحلى آراسته شدهاند . بسيار شايسته است كه بهگونه نمونه برخى از گفتار سودمندشان را به مناسبت موضوع مقاله در پيرامون تشريح نقل كنيم : تشريح در لغت به معنى اظهار و كشف و تبيين شىء است و به اصطلاح عبارت از علمى است كه شناخته مىشود به آن حقيقت اعضاء از روى كميت و كيفيت و وضع يعنى تعداد و صور اشكال و موقع و نسبت آنها با هم از قرب و بعد و مشاركت و محاذات و غيرها . و فائده علم تشريح بين و بديهى است كه طبيب محتاج بدانست كه تا او را معرفت كما ينبغى حاصل نگردد بحث او از عوارض ذاتيه آنكه موضوع آنست آسان نخواهد بود . و انتفاع طبيب به اين فن از جهت عمل اينكه بشناسد مواضع اعضاء را تا آنكه